Υπόθεση Sejdic & Finci v Bosnia & Herzegovina: Η σκόπιμη παρερμηνεία της απόφασης υπέρ της ρατσιστικής εκ περιτροπής προεδρίας

‘Εμπροσθοφύλακας’
«Υπόθεση “Sejdic & Finci v Bosnia & Herzegovina”: Η σκόπιμη παρερμηνεία της απόφασης υπέρ της ρατσιστικής εκ περιτροπής προεδρίας»
04 Σεπτεμβρίου 2010
Λυσίας Ακάνθιος

Από της εκδόσεώς της από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, στις 22 Δεκεμβρίου 2009, η συγκεκριμένη απόφαση έγινε αντικείμενο επίκλησης αρκετές φορές από τους κυβερνώντες για να προσδώσουν νομιμοποιητική βάση στις αντιδημοκρατικές προτάσεις Χριστόφια και δη, στην εκ περιτροπής προεδρία. Ωστόσο, οι νομικοί εγκέφαλοι της «Εζεκία Παπαϊωάννου» παρέβλεψαν την ουσία της υπόθεσης και ανέδειξαν μόνο τα σημεία που τους ενδιέφεραν, τα οποία παρεμπιμπτόντως θεωρούνται “obiter dicta”, δηλαδή δεν υπέχουν κάποιας δεσμευτικότητας και απλά αναφέρονται στο κείμενο της απόφασης. Έτσι, λοιπόν, μετά την παραχάραξη της Ιστορίας, παρατηρείται και μια προσπάθεια για παρερμηνεία των κανόνων του Διεθνούς και Κοινοτικού Δικαίου, ούτως ώστε να επιτευχθεί το εξής παράδοξο: να ερμηνεύονται οι κανόνες του Διεθνούς και Κοινοτικού Δικαίου με βάση τις απαράδεκτες προτάσεις Χριστόφια, αντί το ανάποδο! Αυτές οι μέθοδοι είναι προδήλως έκνομες και πέρα από κάθε λογική. Ευτυχώς το ΕΔΑΔ, με την κρίση του στη συγκεκριμένη υπόθεση, επιπλήττει τους οποιουσδήποτε επίδοξους εφαρμοστές τέτοιων αντιδημοκρατικών και διαχωριστικών λύσεων.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΠΟΘΕΣΗΣ

Με βάση το Σύνταγμα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, το οποίο αποτελεί παράρτημα της Συμφωνίας του Dayton (1995), οι πολίτες της χώρας κατηγοριοποιούνται σε «συνιστώντες λαούς» (constituent peoples) και «άλλους» (others). Τους «συνιστώντες λαούς» αποτελούν οι Σέρβοι, Βόσνιοι και Κροάτες. Οι υπόλοιποι αποτελούν άτομα που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες ή δεν έχουν προσχωρήσει στις κυρίαρχες εθνοτικές ομάδες. Για να συμμετέχει κάποιος στα όργανα διακυβέρνησης της χώρας (Βουλή και Προεδρία), θα πρέπει να έχει μία από τις τρεις αυτές εθνικότητες ή να επιλέξει σε ποια θα ενταχθεί. Να σημειώσουμε ότι, το κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης συνιστάται από δύο οντότητες: την Ομοσπονδία της Βοσνίας (Βόσνιοι, Κροάτες) και τη Σερβική Δημοκρατία.

Οι κύριοι Dervo Sejdić και Jakob Finci, οι οποίοι ανήκουν στην εθνοτική ομάδα των Ρομά και των Εβραίων αντίστοιχα, θεωρήθηκαν ως «άλλοι» και ως εκ τούτου, βάση του Συντάγματος της Βοσνίας (άρθρα 4 και 5) και του Εκλογικού Νόμου του 2001 (άρθρο 8),  αποκλείστηκαν από τη διεκδίκηση αξιωμάτων στη Βουλή και την Προεδρία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Με τον τρόπο που είναι δομημένο το κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, δεν μπορεί κάποιος Σέρβος που κατοικεί στα εδάφη της Ομοσπονδίας της Βοσνίας να θέσει υποψηφιότητα και να εκλεγεί, ούτε οι Κροάτες και οι Βόσνιοι που κατοικούν στη Δημοκρατία της Σερβίας να κάνουν κάτι ανάλογο. Δηλαδή, το βοσνιακό Σύνταγμα, κατ’ ουσίαν η Συμφωνία του Dayton (εφεξής «η Συμφωνία»), θέτει φραγμούς στα δικαιώματα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι με κριτήρια την εθνική καταγωγή, αλλά και τον τόπο διαμονής.

Αυτές οι διακρίσεις περιεβλήθησαν το πέπλο της νομιμότητας, ούτως ώστε να επικρατήσει επιτέλους ειρήνη στην ταραγμένη περιοχή, σύμφωνα με το σκεπτικό της Συμφωνίας. Ωστόσο, οι παραπονούμενοι ήγειραν θέμα δυσμενούς διάκρισης λόγω εθνικότητας και προσέβαλαν τα προαναφερόμενα άρθρα της εθνικής νομοθεσίας, ως συγκρουόμενα με το άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου 12 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής «ΕΣΔΑ»). Στο συγκεκριμένο άρθρο επιβάλλεται απαγόρευση κάθε είδους διακρίσεων, μεταξύ άλλων και λόγω εθνικής καταγωγής. Επίσης, συναφείς απαγορεύσεις προκύπτουν και από τη Διεθνή Σύμβαση Κατάργησης κάθε Μορφής Φυλετικής Διάκρισης, του 1965 (άρθρο 5), η οποία τέθηκε σε ισχύ στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη το 1993, αλλά και απο τη Διεθνή Συνθήκη για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, του 1966 (άρθρο 2 παρ.1), η οποία επικυρώθηκε από τη Βοσνία το 1992. Πολύ σημαντικά είναι τα ευρήματα της επιτροπής που ανέλαβε να ελέγξει την εφαρμογή της Συνθήκης Κατάργησης Φυλετικών Διακρίσεων στη Βοσνία. Αναφέρει, μεταξύ άλλων η Επιτροπή το 2006:

«[...]  Αν και η τριμερής δομή των βασικών πολιτικών θεσμών του συμβαλλόμενου κράτους (σ.σ. Βοσνίας) μπορεί να έχει δικαιολογηθεί ή έστω είχε αρχικά καταστεί απαραίτητη για να επικρατήσει ειρήνη, μετά την ένοπλη σύρραξη στην περιοχή του κράτους αυτού, η Επιτροπή σημειώνει πως, ΟΙ ΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΥΝΟΟΥΝ ΚΑΙ ΑΠΟΝΕΜΟΥΝ ΕΙΔΙΚΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ, ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΒΑΤΕΣ ΜΕ ΤΑ ΑΡΘΡΑ 1 ΚΑΙ 5 ΤΗΣ ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΓΙΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΚΑΘΕ ΜΟΡΦΗΣ ΦΥΛΕΤΙΚΗΣ ΔΙΑΚΡΙΣΗΣ».

Με την ένταξή της στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη ανέλαβε την υποχρέωση να αναθεωρήσει το εκλογικό της σύστημα, με σκοπό να εναρμονιστεί με τα κριτήρια του Συμβουλίου. Την προσπάθεια αυτή ανέλαβε να στηρίξει η «Επιτροπή της Βενετίας», η οποία έδωσε ορισμένες γνωμοδοτήσεις επί θεμάτων που αφορούσαν την εκλογική νομοθεσία της Βοσνίας. Όσον αφορά το ζήτημα της αρνησικυρίας (veto), η Επιτροπή αναφέρει ότι είναι απαραίτητο στη Βοσνία γιατί με αυτό τον τρόπο αποτρέπεται η επιβολή της θέλησης της πλειοψηφίας σε βάρος της μειοψηφίας (Σ.τ.γ: μήπως αυτή δεν είναι η ουσία της δημοκρατίας; Με την αναντίλεκτη προστασία των δικαιωμάτων της μειοψηφίας, να λαμβάνονται οι αποφάσεις από την πλειοψηφία. Γιατί αυτή είναι η έννοια του θουκυδίδειου ορισμού της δημοκρατίας: «διά το μη ες ολίγους, αλλ’ εις πλείονας οικείν, δημοκρατία κέκληται». Με την παροχή υπερπρονομίων στη μειοψηφία, εμποδίζεται κάθε απόφαση κι έτσι ουσιαστικά κυβερνούν οι λίγοι).

Για την εκ περιτροπής προεδρία, η Επιτροπή συμπεραίνει: «Η εκ περιτροπής προεδρία είναι πολύ ασυνήθιστος διακανονισμός. Λαμβάνοντας υπόψιν τις αντιπροσωπευτικές λειτουργίες του Αρχηγού του Κράτους, αυτές είναι πιο εύκολο ν’ ασκούνται από ένα άτομο». Ακόμη, παραδέχεται πως η προσθήκη ακόμα ενός πολυπρόσωπου σώματος (μαζί με τις 2 Βουλές που υπάρχουν στη Βοσνία) δε θα βοηθήσει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και δε θα είναι λειτουργική. Ωστόσο, αποδέχεται την ύπαρξή της εφόσον «διασφαλίζει τη συμμετοχή αντιπροσώπων από όλους τους συνιστώντες λαούς σε όλες τις σημαντικές αποφάσεις». Επισημαίνει ότι είναι δύσκολο ν’ αρνηθούν τη νομιμοποίηση κανόνων που, μπορεί να είναι προβληματικοί γιατί εισάγουν διακρίσεις, αλλά είναι απαραίτητοι για την επίτευξη ειρήνης, σταθερότητας και την αποφυγή περισσότερων ανθρώπινων απωλειών. Θα ήταν προτιμότερο, κατά την Επιτροπή, όπως η εκ περιτροπής προεδρία καταργούνταν και στη θέση της προκρινόταν ένα σύστημα έμμεσης εκλογής Προέδρου από το Κοινοβούλιο, με περιορισμένες εξουσίες. Όμως, θεωρεί ότι οι διακρίσεις με βάση την εθνικότητα δικαιολογούνται, όταν δεν υπάρχουν άλλα μέσα για την επίτευξη ειρήνης και σταθερότητας, καθώς και επαρκούς σεβασμού των δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Είναι προφανές, καθώς η Επιτροπή το αναφέρει πολλές φορές στη γνωμοδότησή της, ότι η εκ περιτροπής προεδρία δεν είναι το επιθυμητό μέτρο, αλλά επιβάλλεται από την πολιτική κατάσταση στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με την άποψη αυτή να ελέγχεται, καθώς αποτελεί παρέκκλιση από τις συνθήκες που προετέθησαν και απαγορεύουν κάθε μορφή διάκρισης υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις.

Εξάλλου, σε έκθεση του Οργανισμού για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), ο οποίος επιτηρούσε τις γενικές εκλογές στη Βοσνία το 2006, αναφέρονται τα εξής: «[...] είναι λυπηρό το ότι λόγω των συνταγματικών περιορισμών, που ερείδονται σε εθνικά κριτήρια, ως προς το δικαίωμα του εκλέγεσθαι, οι εκλογές παραβίασαν ξανά το Πρωτόκολλο 12 της ΕΣΔΑ και τις δεσμεύσεις που έγιναν προς το Συμβούλιο της Ευρώπης[...]».

Πρέπει εδώ να τονίσουμε ότι, η αναφορά στις διάφορες Συνθήκες και τα πορίσματα των επιτροπών που προπαρατέθηκαν αποτελούν “obiter dicta“, δηλαδή δεν ανήκουν στο δεσμευτικό μέρος της απόφασης. Συνιστούν στοιχεία που λήφθησαν υπόψιν από το Δικαστήριο, γι’ αυτό και αναφέρονται στην απόφαση, αλλά σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν νομολογιακό προηγούμενο και δε θα δεσμεύσουν το Δικαστήριο σε οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση. Τα κείμενα των Συνθηκών αποτελούν βασικές και παραδεδεγμένες αρχές και οι γνώμες των επιτροπών εκφράζουν απόψεις επί των υπό κρίση θεμάτων. Αυτά που θ’ αποτελέσουν δεδικασμένο (res judicata) και καθίστανται δεσμευτικά και εφαρμοστέα, υπέχοντας ισχύ πηγής δικαίου, είναι τα όσα αναφέρει το Δικαστήριο στο κύριο σώμα της Απόφασης και παρατίθενται πιο κάτω.

Αφού έκανε παραδεκτές τις προσφυγές των παραπονουμένων, το ΕΔΑΔ εξέτασε την υπόθεση στην ουσία της. Σχετικά με την παραβίαση του άρθρου 14 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση διακρίσεων), το Δικαστήριο ανέφερε ότι η διάκριση με βάση την εθνική καταγωγή ενός ατόμου είναι μορφή φυλετικής διάκρισης και παραβιάζει το άρθρο 14. Αναγνωρίζει ότι οι διατάξεις του Συντάγματος της Βοσνίας θεσπίστηκαν με σκοπό τον τερματισμό των εχθροπραξιών και των εγκλημάτων, για την εγκαθίδρυση ειρήνης. Παρά ταύτα, το Δικαστήριο δεν έκρινε και δεν είχε την αρμοδιότητα να κρίνει κατά πόσον οι πρόνοιες αυτές εξυπηρετούν κάποιο «νόμιμο σκοπό», δηλαδή τη διατήρηση της ειρήνης, αλλά ν’ αποφασίσει κατά πόσο ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις της ΕΣΔΑ. Από τα γεγονότα που εκτέθηκαν στο Δικαστήριο, αυτό αποφάσισε ότι η διατήρηση του εκλογικού συστήματος στην Βοσνία παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας και θεωρεί σημαντικό ότι, από τα πορίσματα της Επιτροπής της Βενετίας προκύπτει πως υπάρχουν και άλλοι μηχανισμοί διαμοιρασμού της εξουσίας, που δε θα αποκλείουν και τις υπόλοιπες πληθυσμιακές ομάδες. Επίσης, οι συνταγματικές διατάξεις που  αποκλείουν τους Sejdic και Finci από τη διεκδίκηση της Προεδρίας, παραβιάζουν το άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου 12 της ΕΣΔΑ (απαγόρευση κάθε διάκρισης).

Συνοπτικά, λοιπόν, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε ότι ο αποκλεισμός των παραπονουμένων από τη διεκδίκηση εκλογής στη Βουλή της Βοσνίας αποτελεί παραβίαση του άρθρου 14 σε συνδυασμό με το άρθρο 3 του Πρωτοκόλλου 1 (υποχρέωση των κρατών για ελεύθερες εκλογές και ελεύθερη έκφραση της γνώμης των πολιτών στην επιλογή των αντιπροσώπων τους) της ΕΣΔΑ. Επιπλέον, η παρεμπόδισή τους από το να εκλεγούν στην Προεδρία της χώρας, συνιστά παραβίαση του άρθρου 1 του Πρωτοκόλλου 12 της ΕΣΔΑ.

Οι Jakob Finci και Dervo Sejdić

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

Με τη συγκεκριμένη απόφασή του, το ΕΔΑΔ ουσιαστικά εξέθεσε το Σύνταγμα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και κατ’ επέκταση τη Συμφωνία του Dayton, καθώς βρίθουν αντιδημοκρατικών και ρατσιστικών προνοιών. Το σημαντικότερα επιχειρήματα για τη νομιμοποίηση διατάξεων που παραβιάζουν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, ήταν ο τερματισμός των αιματοχυσιών και  η επίτευξη ειρήνης ανάμεσα στις τρεις πληθυσμιακές ομάδες της Βοσνίας (Βόσνιοι, Κροάτες, Σέρβοι). Στο όνομα της ειρήνης, λοιπόν, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η δημοκρατία παραμερίστηκαν. Σχήμα οξύμωρο, καθώς ειρήνη χωρίς δημοκρατία δεν υπάρχει. Πώς μπορεί να υπάρξει όταν η πλειοψηφία εγκλωβίζεται, ανάλογα με τις διαθέσεις της, έχουσας υπερπρονόμια, μειοψηφίας;

Ορθώς, το Δικαστήριο επεσήμανε ότι περιορισμοί στο δικαίωμα του εκλέγεσθαι αποτελούν δυσμενή διάκριση και παραβιάζουν την ΕΣΔΑ, ασχέτως του ότι τέθηκαν για να επιτευχθεί η ειρηνευτική συμφωνία. Γιατί, αλίμονο αν στο όνομα του οποιουδήποτε συμβιβασμού γίνονταν αποδεκτοί οι περιορισμοί των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Βέβαια, γίνεται αποδεκτό πως τέτοιοι περιορισμοί μπορεί να εφαρμοστούν σε εξαιρετικά ιδιαίτερες περιπτώσεις. Όμως, οι περιορισμοί αυτοί δεν πρέπει να θίγουν τον πυρήνα των δικαιωμάτων που περιορίζουν, πρέπει να είναι ανάλογοι με τα αποτελέσματα που θέλουν να πετύχουν και να είναι το κατάλληλο μέσο για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Ειδικά στην περίπτωση της εκ περιτροπής προεδρίας, γίνεται επανειλημμένα αναφορά στο ασυνήθιστο και ανεπιθύμητο αυτό μέτρο, το οποίο τέθηκε για την εναλλαγή στην εξουσία όλων των εθνικών ομάδων. Αυτό δε συνιστά λόγο για αποδοχή του, καθώς το Δικαστήριο έκρινε πως υπάρχουν και άλλοι τρόποι κατανομής της εξουσίας και έχουν περάσει 15 χρόνια από την επίτευξη της συμφωνίας, που απαιτούσε την επιβολή του μέτρου αυτού, και πλέον πρέπει να τροποποιηθεί.

Εν κατακλείδι, η απόφαση αυτή αποτελεί κόλαφο σε όσους προσπαθούν να δώσουν νομική υπόσταση σε λύσεις και μέτρα που περιορίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η λύση ενός διεθνούς προβλήματος πρέπει να ξεκινά με αφετηρία τις αρχές της ΕΣΔΑ, του διεθνούς και κοινοτικού δικαίου και όχι να γίνεται προσπάθεια να ερμηνεύονται αυτές οι αρχές στα πλαίσια τέτοιων απαράδεκτων λύσεων. Με αυτό τον τρόπο αποενοχοποιούνται οι πραγματικοί υπαίτιοι των κρίσεων και την πληρώνουν οι πολίτες των οποίων τα δικαιώματα περιορίζονται, χάριν μιας επισφαλούς-αφού θα στηρίζεται σε ανομιμοποίητα θεμέλια-ειρήνης. Έτσι, λοιπόν, έχουμε τη διαιώνιση των παρανομιών, οι οποίες περιβάλλονται το χιτώνα μιας κίβδηλης νομιμότητας.

ΤΟ ΒΟΣΝΙΑΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΚΑΙ Η ΚΥΠΡΟΣ

Αφού είδαμε πώς λειτουργεί το κρατικό τερατούργημα στη Βοσνία, το οποίο καταδικάστηκε από το ΕΔΑΔ, είναι ενδιαφέρουσα και η άποψη του  καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Αχμέτ Νταβούτογλου, όσον αφορά το βοσνιακό μοντέλο. Ο Νταβούτογλου, στο βιβλίο του «Το στρατηγικό βάθος-Η διεθνής θέση της Τουρκίας» (σ.σ.458-465) αναφέρει ότι: «[...] το κράτος της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης δεν μπόρεσε ακόμη να διασφαλίσει την εσωτερική συνοχή του[...]. Το βασικό αίτιο αυτής της κατάστασης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ανισότητα καθεστώτος των μερών, την οποία προκάλεσε η συμφωνία του Dayton». Σημειώνει επίσης: «Η αδυναμία εφαρμογής των προβλεφθεισών από τη συμφωνία του Dayton αρχών, όπως η ελευθερία μετακίνησης, η επιστροφή των προσφύγων στις εστίες τους, θέτει προς συζήτηση το θέμα της νομιμοποίησης τους διασφαλιζόμενου καθεστώτος από τη συμφωνία του Dayton. [...] Δε συνάδει με καμία αξία διεθνούς δικαίου η κατοχύρωση στους Σέρβους κυρίως ασφαλών περιοχών υπό την επίβλεψη του ΟΗΕ, όπως της Σρεμπρένιτσα και της Ζέπα, όπου πραγματοποιήθηκαν μαζικές εθνοκαθάρσεις και παρά τις αποδείξεις περί πραγματώσεως εγκλημάτων πολέμου». (Σ.τ.γ. ας αντικαταστήσουμε τη λέξη «Σερβους» με τη λέξη «Τούρκους», τις «Σρεμπρένιτσα και Ζέπα» με τη «βόρεια Κύπρο» και τότε έχουμε ακριβώς αυτό που συμβαίνει στο νησί μας. Ο Νταβούτογλου λέει ακόμα ότι, η ειρηνευτική συμφωνία στη Βοσνία έχει σοβαρά κενά από άποψη συνταγματικού πλαισίου, αλλά και από την άποψη της πραγματικής στρατιωτικής και στρατηγικής κατάστασης. Η συμφωνία περιλαμβάνει ασαφείς εκφράσεις με στόχο την ικανοποίηση όλων και ότι η χώρα εξαρτάται από την ειρήνη που εξασφαλίζει μια ασαφούς περιεχομένου συμφωνία. Στο τέλος τονίζει ότι: «Κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας Ιστορίας κανένα έθνος δεν κατόρθωσε να εγγυηθεί την ανεξαρτησία του με τη συγκατάβαση και την κηδεμονία άλλου έθνους».

Όπως θα παρατηρήσατε, ο Τούρκος καθηγητής παρουσιάζεται υπέρμαχος της διεθνούς νομιμότητας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της αυτοδιάθεσης των λαών. Απλούστατα, όμως, δεν το κάνει από καλές προθέσεις, αλλά γιατί θέλει να προσεταιριστεί τους μουσουλμάνους Βόσνιους, οι οποίοι υπέστησαν περιορισμό των δικαιωμάτων τους, όπως και οι άλλες 2 εθνότητες στη Βοσνία, ούτως ώστε να συνομολογηθεί ειρηνευτική συμφωνία. Δεν παρουσιάζει, όμως, την ίδια ευαισθησία για τα δεινά που υπέστη η Κύπρος από τη δική του χώρα, αλλά επιδιώκει την εφαρμογή παρόμοιων με τη Βοσνία ρατσιστικών λύσεων στο νησί μας. Η κατακεραύνωση των συμφωνιών του Dayton και η διαβολική ομοιότητά τους με τις πρόνοιες του σχεδίου Ανάν και τις προτάσεις που συζητούνται στις «δικοινοτικές συνομιλίες», μας προκαλούν έντονο προβληματισμό για τις προθέσεις των πολιτικών μας, γιατί τις προθέσεις των Τούρκων τις γνωρίζουμε: τουρκοποίηση ολόκληρης της Κύπρου.

Εδώ και αρκετό καιρό οι κυβερνώντες υπεραμύνονται της πρότασης για εκ περιτροπής προεδρία. Στα αρχικά επιχειρήματα ήταν το ότι αποτελούσε βελτιωμένη έκδοση της πρόνοιας του σχεδίου Ανάν για το Προεδρικό Συμβούλιο, το οποίο θ’ αποτελούνταν από 4 Ε/κ και 2 Τ/κ και ένας από κάθε κοινότητα θ΄ασκούσε εναλλάξ τα καθήκοντα του Προέδρου για 20 μήνες. Κατ’ αρχήν, το επιχείρημα αυτό είναι ανεδαφικό, καθώς είναι απαράδεκτο να λέμε από τη μια ότι το σχέδιο Ανάν είναι νεκρό (στο ίδιο το κείμενο του σχεδίου αναφερόταν πως εφόσον απορριφθεί, όλες οι διατάξεις του εξαφανίζονται διά παντός) και μετά να δικαιολογούμε τέτοιες αντιδημοκρατικές προτάσεις συγκρίνοντάς τις με αυτό. Ακολούθως, χρησιμοποιήθηκε μέρος της γνωμοδότησης της Επιτροπής της Βενετίας, η οποία προέκρινε ότι σε πολυεθνικά κράτη η εκ περιτροπής προεδρία είναι ένα μέτρο που μπορεί να διασφαλίσει τη συμμετοχή όλων των εθνοτήτων στην άσκηση της εξουσίας. Και αυτός ο ισχυρισμός πρέπει ν’ απορριφθεί, αφού αναφέραμε και προηγουμένως ότι το πόρισμα της Επιτροπής είναι obiter dicta, δηλαδή δεν ανήκει στο δεσμευτικό μέρος της απόφασης και δεν αποτελεί πηγή άντλησης νομικών επιχειρημάτων. Εξάλλου, η Κύπρος δεν είναι πολυεθνικό κράτος, εκτός αν οι μουσουλμάνοι της Κύπρου θεωρούνται ξεχωριστό έθνος. Αυτό κι αν θα ήταν αδόκιμο. Στο νησί μας είχαμε το παράδοξο της μετονομασίας της μουσουλμανικής μειονότητας σε τουρκική κοινότητα και την προσπάθεια για σταδιακή αναβάθμισή της, μετά το 1974, σε ισότιμο με την Κυπριακή Δημοκρατία καθεστώς. Ακόμα κι αν ήμαστε πολυεθνικό κράτος, αποτελεί σαφή εκτροπή από την πεμπτουσία του δημοκρατικού πολιτεύματος η εκ των προτέρων παραχώρηση καθορισμένου μεριδίου στην εξουσία, σε οποιαδήποτε πληθυσμιακή ομάδα. Με αυτό τον τρόπο η διενέργεια εκλογών θα καθίστατο άνευ σημασίας διαδικασία, κατά παράβαση του διεθνούς και κοινοτικού δικαίου.

Ενδιαφέροντα στοιχεία συναντούμε στο βιβλίο «Το Κυπριακό Ζήτημα, 1878-1960: Η Συνταγματική Πτυχή», του λέκτορα στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ευάνθη Χ”Βασιλείου. Μερικά στοιχεία που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τα γεγονότα που βιώνουμε εδώ και δεκαετίες: (σελ. 27) «Υπάρχουν ορισμένες βασικές αρχές του Συνταγματικού Δικαίου-αρχή της πλειοψηφίας, ανθρώπινα δικαιώματα- χωρίς τις οποίες ούτε λόγος για πολιτειακή ανάπτυξη, αλλά ούτε και για ελευθερία μπορεί να γίνεται». Ακολούθως επισημαίνει: (σελ. 38) «Η ύπαρξη δικοινοτικής κοινωνίας δε συνεπάγεται αυτόματα ίση επιρροή στη διακυβέρνηση ή δικαίωμα στη μειψηφία να επιβάλλει τις απόψεις της στην πλειοψηφία». Επίσης: (σελ.145) «Οι θεσμοί του κράτους [Κυπριακής Δημοκρατίας] τυποποίησαν και ενίσχυσαν τις εθνοτικές διαφορές μέσω των πολιτικών δομών και πρακτικών, με αρνητικές συνέπειες για τη νεόδμητη Δημοκρατία, καθώς απέτρεψαν τις δύο κοινότητες από το να συμμετάσχουν σε ένα κοινό πολιτικό βίο».

Από τα προεκτεθέντα συμπεραίνουμε πως η εκ περιτροπής προεδρία και οι υπόλοιπες απαράδεκτες θέσεις της πλευράς μας (σταθμισμένη ψήφος, διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία) και γενικότερα η προσπάθεια για παροχή υπερπρονομίων στη μουσουλμανική μειονότητα, έρχονται σε αντίθεση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, το διεθνές και κοινοτικό δίκαιο. Πέραν τούτων, είναι έξω από κάθε λογική ο περιορισμός των δικαιωμάτων μας χάριν μιας ψευδεπίγραφης ειρήνης. Γιατί όταν το ψευδοκράτος νομιμοποιηθεί και γίνει «τ/κ συνιστών κρατίδιο», οι έποικοι αποκτήσουν την κυπριακή ιθαγένεια, οι πρόσφυγες δεν επιστρέψουν στα σπίτια τους, η Τουρκία καταστεί συγκυρίαρχη εφ’ ολόκληρης της νήσου, η ψήφος μας  ισούται με 0,25 αντί με μία, έχουμε για 2 χρόνια πρόεδρο μουσουλμάνο και κατά πάσα πιθανότητα, έποικο εκ Τουρκίας, τότε καταλαβαίνετε ότι δε θα μπορεί να υπάρξει για πολύ ειρήνη στον τόπο.

Στο συγκεκριμένο θέμα της εκ περιτροπής προεδρίας, η απόφαση του ΕΔΑΔ μας δίνει τις κατευθύνσεις για το ποια στάση πρέπει να κρατήσουμε. Σύμφωνα με την ετυμηγορία του Δικαστηρίου, υπάρχει παραβίαση της ΕΣΔΑ όταν κάποιο άτομο εμποδίζεται από το να εκλεγεί σε κάποιο δημόσιο αξίωμα λόγω εθνικότητας. Με την εναλλασσόμενη προεδρία συνολικής διάρκειας 6 ετών, εμποδίζεται ένας Ε/κ να είναι πρόεδρος για τα 2 χρόνια που θα είναι πρόεδρος ο Τ/κ και αντίστροφα, ο Τ/κ εμποδίζεται να είναι πρόεδρος τα 4 χρόνια που θα βρίσκεται στην εξουσία ο Ε/κ. Με άλλα λόγια,  δεν παρέχεται η δυνατότητα σε οποιοδήποτε πολίτη να εκλεγεί και  για τα 6 χρόνια της προεδρικής θητείας, παρά μόνο για 4 ή 2, αναλόγως με την κοινότητα στην οποία ανήκει. Με τέτοιες προτάσεις ο διαχωρισμός των πολιτών της Κύπρου  διαιωνίζεται και οι μεγαλαυχίες που καλούν σε ειρήνευση αποτελούν λόγους κενούς περιεχομένου. Θα πρέπει να δίνεται η ευκαιρία σε όλους τους πολίτες να υποβάλλουν υποψηφιότητα για ολόκληρη την προεδρική θητεία και αν εξασφαλίσουν την ψήφο του συνόλου του εκλογικού σώματος, τότε να κυβερνήσουν. Αυτό επιτάσσει η δημοκρατική αρχή και καμιά παρέκκλιση, υπό τη μορφή διαχωριστικών λύσεων, δε χωρεί.

Τελειώνοντας,  ας αντιληφθούμε ότι με την απόφαση-σταθμό του ΕΔΑΔ, δημιουργείται ένα ισχυρό όπλο για την αντιμετώπιση των προσπαθειών επιβολής ρατσιστικών και διαχωριστικών λύσεων  στην Κύπρο μας. Δεν πρέπει ν’ ανεχθούμε τον περιορισμό των ανθρωπίνων μας δικαιωμάτων, τον υποβιβασμό μας σε πολίτες δεύτερης κατηγορίας και το ξεπούλημα της πατρίδας για να πετύχουμε έναν επαίσχυντο «οδυνηρό συμβιβασμό». Πρέπει να νιώσουν ένα δυνατό κοινωνικό ρεύμα οι οσφυοκάμπτες και προσκυνημένοι πολιτικοί μας, να τους δείξουμε ότι δε θ’ ανεχθούμε άλλο τις μεθοδεύσεις τους σε βάρος της πατρίδας και των προσωπικοτήτων μας. Γιατί το Κυπριακό είναι πρόβλημα εισβολής και κατοχής του εδάφους μας, αλλά και συνεχιζόμενης προσβολής και βιασμού της αξιοπρέπειάς μας. Άκρως υποτιμητικό για την ιστορία και τους ανθρώπους αυτού του πολύπαθου τόπου.