| ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ | ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ | ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ | ΑΡΧΕΙΟ | ENGLISH  
Οικοσελίδα » ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πρώτη ανασκαφή στο εξωτερικό από το Πανεπιστήμιο Κύπρου

Η ανασκαφή στο Ηραίον Σάμου έχει στόχο τη διερεύνηση της προϊστορικής κατοίκησης στην ευφορότερη περιοχή της Σάμου, όπου κατά την παράδοση γεννήθηκε η θεά Ήρα, προς τιμήν της οποίας αναπτύχθηκε το ιερό. - πηγή: εφημερίδα «Καθημερινή» (14/10/2012)

Καθημερινή
«Πρώτη ανασκαφή στο εξωτερικό από το Πανεπιστήμιο Κύπρου»
14 Οκτωβρίου 2012
Ουρανία Κούκα

Η ανασκαφή στον Ηραίον Σάμου συνιστά την πρώτη ανασκαφική έρευνα του Πανεπιστημίου Κύπρου στο εξωτερικό και διεξάγεται από το 2009 υπό τη διεύθυνση της επίκουρης καθηγήτριας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας Ουρανίας Κουκά και του καθηγητή Wοlf-Dietrich Niemeier, διευθυντή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών. Η ανασκαφή χρηματοδοτήθηκε αρχικά από το Πανεπιστήμιο Κύπρου («Ερευνητικό Πρόγραμμα Ιδρύματος Λεβέντη» 2009-2011), το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας και το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Η φετινή ανασκαφική περίοδος πραγματοποιήθηκε χάρη στη χρηματοδότηση του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας και τις γενναιόδωρες χορηγίες των Institute for Aegean Prehistory (Νέα Υόρκη) και Fritz Thyssen Stiftung für Wissenschaftsförderung (Κολωνία). Πολύτιμη είναι από το 2009 η αρωγή της Universal Insurance και της Atlantic Insurance. Στην ανασκαφική ομάδα συμμετέχουν προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές του Πανεπιστημίου Κύπρου, και ειδικοί επιστήμονες (τοπογράφος, γεωλόγος, παλαιοβοτανολόγος, παλαιοζωολόγος) και φοιτητές από Γερμανία, Αυστρία και Ιταλία.

Η ανασκαφή στο Ηραίον Σάμου έχει στόχο τη διερεύνηση της προϊστορικής κατοίκησης στην ευφορότερη περιοχή της Σάμου, όπου κατά την παράδοση γεννήθηκε η θεά Ήρα, προς τιμήν της οποίας αναπτύχθηκε το ιερό. Οι γερμανικές ανασκαφές από το 1911 έφεραν στο φως μεγαλοπρεπή οικοδομήματα και αναθήματα, αποκαλύπτοντας την ιστορία του ιερού από την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου έως τη Ρωμαϊκή Περίοδο (1050 π.Χ. – 400 μ.Χ.). Το ιερό ήκμασε ιδιαίτερα κατά τον 6ο αι. π.Χ., στα χρόνια διοίκησης του τυράννου Πολυκράτη.

Στόχος του ανασκαφικού προγράμματος είναι: (1) η διερεύνηση της χρήσης του χώρου βόρεια της Ιεράς Οδού κατά την Προϊστορική Περίοδο (7η-2η χιλ. π.Χ.), κυρίως κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3η χιλ. π.Χ.), κατά την οποία το Ηραίον ήταν ο μεγαλύτερος νησιωτικός οικισμός του ανατολικού Αιγαίου (35.000 στρέμματα) με πρωτοαστικά χαρακτηριστικά (οργανωμένη πολεοδομική μορφή, κοινοτικά κτήρια, κοινωνική διαστρωμάτωση), και (2) η διερεύνηση των απαρχών της λατρείας στην περιοχή του Βωμού, που σηματοδοτεί την αλλαγή χρήσης του Ηραίου από τόπο κατοίκησης σε τόπο λατρείας.

Βόρεια της Ιεράς Οδού αποκαλύφθηκαν λιθόκτιστες ορθογώνιες οικίες πέντε διαδοχικών αρχιτεκτονικών φάσεων του μέχρι στιγμής άγνωστου οικιστικού πυρήνα του Ηραίου, που χρονολογούνται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού Ι – πρώιμη ΙΙ περίοδο (3200-2500 π.Χ.). Ο οικισμός ήταν οχυρωμένος με λιθόκτιστο τείχος και προμαχώνες και διέθετε ένα κοινοτικό κτήριο (κοινοτική αποθήκη;). Τα ευρήματα και η παλαιοβοτανολογική ανάλυση (εξέταση απανθρακωμένων σπόρων) υποδηλώνουν τη χρήση επί μέρους χώρων των οικιών για προετοιμασία (άλεσμα σιτηρών), τροφοπαρασκευή (εστίες, μαγειρικά σκεύη) και αποθήκευση (πίθοι, αμφορείς). Αξιοσημείωτη είναι η παραγωγή κρασιού, καθώς και η περιορισμένη παραγωγή λαδιού – η αρχαιότερη μέχρι στιγμής μαρτυρία παραγωγής ελαιολάδου στο Αιγαίο!

Οι περισσότερες αρχιτεκτονικές φάσεις της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού βρίσκονταν μέσα στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, και η ανασκαφή τους στάθηκε δυνατή χάρη στη συνεχή άντληση των υδάτων και τον ζήλο των φοιτητών και των Σαμίων συνεργατών! Κάτω από αυτές, ήρθαν στο φως πλακόστρωτα δάπεδα και εστίες της Χαλκολιθικής Περιόδου (4η χιλ. π.Χ.), που ανήκουν στον αρχαιότερο οικισμό της περιοχής.

Γύρω στο 2500 π.Χ., ο οικισμός βόρεια της Ιεράς Οδού εγκαταλείπεται, πιθανότατα λόγω των συνεχών πλημμυρών του ποταμού Ίμβρασου, και μεταφέρεται στην περιοχή όπου αργότερα κτίστηκε ο Ναός της Ήρας. Ο νέος οικισμός αναπτύσσεται σε έκταση, περιλαμβάνει ορθογώνιες οικίες (10-12 Χ 4-5 μ.), κτισμένες ανεξάρτητα ή σε ομάδες, κοινοτική αποθήκη, την οικία του τοπάρχη, και προστατεύεται από νεόδμητο τείχος. Ο πρωτοαστικός αυτός οικισμός (Φάσεις Ηραίον Ι-V) ανασκάφηκε στις δεκαετίες 1950 και 1960 και χρονολογείται στην ύστερη Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ΙΙ-ΙΙΙ (2500-2000 π.Χ.).

Σε ανασκαφικούς τομείς βόρεια της Ιεράς Οδού ανασκάφηκαν επίσης οικίες πέντε αλλεπάλληλων φάσεων, καθώς και ισχυρότατο οχυρωματικό τείχος (αντιπλημμυρικό έργο) της Μέσης Εποχής του Χαλκού (2000-1700 π.Χ.). Η κεραμική και τα μικρά ευρήματα μαρτυρούν σχέσεις με τις Κυκλάδες (Ακρωτήρι Θήρας) και κυρίως με τα παλαιότερα ανάκτορα της Μινωικής Κρήτης.

Η διερεύνηση κάτω από τους επάλληλους βωμούς της Αρχαϊκής Περιόδου, όπου είχαν αφιερωθεί και πολυάριθμα κυπριακά αναθήματα (7ος-6ος αι. π.Χ.), οδήγησε στον εντοπισμό πλακόστρωτου, πιστοποιώντας τις απαρχές λατρείας της γονιμότητας στην περιοχή περίπου από τον 17ο αι. π.Χ. Μινωικά άωτα κωνικά κύπελλα και λύχνοι υποδηλώνουν τη διεξαγωγή τελετουργιών με στερεές και υγρές προσφορές και κατανάλωση ποτού σύμφωνα με το μινωικό τελετουργικό τυπικό (Υστερομινωική ΙΑ). Η φετινή αποκάλυψη των εντατικών πολιτιστικών επαφών του Ηραίου με την Κρήτη ήδη από τη Μέση Εποχή του Χαλκού αιτιολογεί την παγίωση, κατά την αμέσως επόμενη φάση, της λατρείας της γονιμότητας στο Ηραίον, τουλάχιστον μία χιλιετία πριν το ιερό αποκτήσει πανιώνια λάμψη.

Η ανασκαφή του Πανεπιστημίου Κύπρου στο Ηραίον Σάμου διαφωτίζει την άγνωστη ώς τώρα οικιστική του ιστορία κατά την 4η, το πρώτο μισό της 3ης και τις αρχές της 2ης χιλ. π.Χ., και θέτει σε νέα βάση τη μελέτη της οικονομικής σημασίας του Ηραίου και των εκφάνσεων της πολιτιστικής του διαλεκτικής με τα δυτικά και νότια παράλια της Μικράς Ασίας, το κεντρικό και δυτικό Αιγαίο και την Κρήτη κατά την Πρώιμη, τη Μέση και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.

* Η κ. Ουρανία Κουκά είναι επίκουρη καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας.


Σταθερή διεύθυνση permalink: http://www.efylakas.com/archives/14308

Εκτυπώσιμη μορφή

Tags: , , , , , , ,